HARPUT MÜZİĞİNDE TANINMIŞ MÜZİSYENLER

Aşağıdaki yazı merhum Fikret Memişoğlu’nun Harput Ahengi adlı çalışmasının 14-17 sayfalarından alınmıştır: “Eskiden de Harput Makamlarının hepsini, bütün incelikleri ile bilen ve söyleyen insan pek azdır, derler. Herkes birkaç makamı iyi bilir ve iyi okurmuş.

BÖLGE 28.06.2021, 08:04 28.06.2021, 08:04
HARPUT MÜZİĞİNDE TANINMIŞ MÜZİSYENLER

Aşağıdaki yazı merhum Fikret Memişoğlu’nun Harput Ahengi adlı çalışmasının 14-17 sayfalarından alınmıştır:

“Eskiden de Harput Makamlarının hepsini, bütün incelikleri ile bilen ve söyleyen insan pek azdır, derler. Herkes birkaç makamı iyi bilir ve iyi okurmuş. Meselâ, İbrahimiye ’yi ve Tatvanı Hacı Mamo’nun; Ağır Havaları ve türküleri Çataloğlu Hafız Mahmud’un; Harput Mayasını Dabak Muhiddin’in, Divanı, Mesut Efendi’nin; İbrahimiye, Maya, Kürdi ve bütün Hoyratları Kore oğlu Mamo’nun (Mehmet Akar’ın); Yüksek Havaları ve türküleri Hafız Nuri’nin, bilhassa Nevruz’u Kör Hafız’ın, bazı hoy­ratları Kaleli Mustafa’nın, diğer okuyuculardan daha güzel, daha yatkın okudukları söy­lenir.

Kurra Hocagilden, Hafız Yusuf, oğulları Ömer ve Mustafa; küçük Kâmillerden Mus­tafa Zühtü ve oğlu Ahmed Ferit; müezzin Hacı Arif, Çandır Hoca; H. Osman Beyin babası Hafız Tevfik Efendi, Hafız Derviş, Hafız Alâattin de usule vakıf, güzel sesliler arasında sayılan rahmetlilerdir.

Harput’tan başka, Hoğu, Aşağı Hoğ gibi bazı köylerde usul bilen, çok güzel sesliler olduğu söylenmektedir.

Her makama aşina olarak, Korukoğlu Şevki, Kalecikli Mustafa ve Hafız Osman Bey gösterilir.

Hafız Osman Bey hariç, yukarıda adlarını saydıklarımızın hepsi rahmete kavuşmuş­tur. Bugün 70 ini aşan Hafız Osman Bey, Harput Musikisini, bize kadar getiren son mü­messildir.

Harput Makamlarına gerçekten âşık olanlar. Hafız Bey’e karşı, en ufak bir itirazı, en büyük bir hata ve küstahlık sayarlar. Ve derlerdi ki, yanlış söylenen bir beste, onun ağzında usule girerek, doğru şeklini alır.

Baba tarafından Büyük Kâmillere, ana tarafın­dan Küçük Kâmillere mensup olan Hafız Osman Bey, hepsi hafız, hepsi güzel sesli olan bu ailelerden, Harput Makamlarını, dede ve nine, baba ve ana yadigârı olarak, en doğru şekilde öğrenip, bizlere miras getirmiştir.

Bu makamların yanlış okunmasına tahammül edemeyen üstad, yukarıda zikri geçen okuyucular hakkında bilgi verirken, yalnız Nevruz’u öğrenmek için, Kör Hafız’ın peşinden, en az elli defa koştuğunu ve bu kabil güçlüklerle bunları, daha iyi bilenlerden öğrenmek zahmetine katlandığını, diğerlerini de aynı müş­küller İçinde öğrenmek zorunda kaldığını, söylemektedir.

Korukoğlu Şevki’nin davudi sesli olduğunu, Çataloğlu’nun pes perdeden söylediğini, Koreoğlu Mamo’nun gür ve yanık sesli, Hafız Nuri’nin tiz sesli, Kalecikli Mustafa ile Hacı Mamo ve Mes’ut Efendi’nin, her perdeye yatkın güzel sesli bulunduğunu, takdirle tekrar eder.

Bu kitapta, Harput makamlarına ait verdiğimiz bilginin büyük kısmı, ondan dinlediklerimizdir.

Bugün, bu makamlardan, bildiklerini doğru söyleyenler arasında, tatlı sesiyle Demirci Sıtkı ve Enver Demirbağ’ı andıktan sonra, Köğankli Hafız, İçmeli Sabri Çavuş, Kelmahmutlu Refik Özdemir, Tasalılar, Şoför Refik gibi okuyucular da zikre şayandır.

Çalgıcılara Gelince: Bugüne kadar ismi anılan, Kemeneci Küçük ve oğlu Ali, Atinin oğlu Mustafa; Ka­nuncu Boğos ve Hacı Emin, Klarnetçi Mustafa, Selâhaddin, Şükrü Canaydın ve oğlu Mevlût Canaydın, Adalet zikre değer. Halen en güzel çırıtma çalan, seyyar satıcı Rıfat’tır.

Bugün, klarnet çalan birçok isim zikredilebilirse de bunlar, ancak türküleri ve bazı yüksek havaların ayağını çalmaktadırlar. Diğerlerini bilmez ve çalamazlar.

Şu hale göre, gelişmesi gereken Harput musikisinin, kaybolmağa yüz tuttuğunu gör­mek, hazin, bir tecellidir.

Demek ki cemiyet, eski zevkini ve şevkini, eski aşkını ve meşkini günden güne, kaybetmiş veya değiştirmiş oluyor.

Yerli Çalgıcılar: Anadolu’nun diğer vilâyetlerinde olduğu gibi, Harput Köylerinin de en başta gelen çalgısı, davul ve zurnadır. Ancak Harput’ta, kartal kemiğinden yapılan ve flüt sesi veren “Çırıtma” ile “tef” şimdi bunun yerini tutan gırnata (klarnet) ve dönbek (darbuka) vardır. Harput’ta ince saza yeni takım çalgıya, kemene (keman), kanun ve udu da katılmak gerekir.

Üç telli veya altı telli saz, Harput’ta nadiren çalınır. Ancak köylerde bilhassa Alevi köylerinde ve bütün Tunceli’nde başta gelen bir çalgıdır.

Harput köylerini dolaşan ve (âşıklar) diye anılan bir kısım halk vardı ki, bunlar, düğünlere ve eğlencelere katılır, geçimlerini de bu yolla temin ederlerdi.

Maalesef şimdi bunlar, sahneden çekilmiştir.

Otuz beş, kırk sene evvel, aşıkların davetsiz olarak köylere kondukları, türkü ve oyun havaları çalmak suretiyle, köylüleri başlarına toplayıp eğlendirdikleri, talepsiz verilen bahşiş­leri alarak, diğer köylere gittikleri, fakir düğünlerini şenlendirdikleri görülürdü.

Şimdi bunların, geçim kaygusu ile olacak, eski meşgalelerini terk ettikleri, anlaşılıyor.

Yerli Besteciler: Anonim Halk Edebiyatının, san’atkârlannı tesbit etmek güçlüğü, halk musikisinin bestekârlarını tesbit etmek için de bahis konusudur. Bilinen bir cihet varsa, ağır ve yüksek havalar hariç, türkülerin bilhassa def çalan kadınlar tarafından yakıldığı ve çıkarıldığıdır. Bunların çıkarılışı da bir kişinin eseri sayılamaz. Bir topluluğun mahsulü sayılmak gerekir. Çünkü, toplumu heyecanlandıran bir vak’a üzerine, çıkarılması gereken türkünün, bir kıt’asını, bir kadın söylerse, diğer bir kıt’âsını ikincisi söyler; üçüncüsü bu söylenen­lerden bazı saz ve satırları beğenmez ve daha güzelini bulup düzeltir; kulağı hassas ve sesi güzel olanlar da bu arada, bu sözleri bir besteye bağlar ve böylece yeni bir türkü çıkarılmış olur. Bu söylediklerimiz, birkaç türkünün, ne şekilde çıkarıldığım tesbit için yapılan araştırmaların ifadesi olduğundan, realiteye uygundur. '

Harput Folkloru hakkında hazırladığımız eserde, bu hususta, misalleri ile geniş iza­hat verildiği için, burada, -isimler sayarak, tekrar etmiyoruz.

Hulâsa, türkülerin bestekârı olarak defçi kadınları başta saymak gerekir. Ancak şair yaratılıştı ev hanımlarından da isim vermek mümkündür.

Bu yarım asır içinde, adları bilinen defçiler şunlardır:

Harput’ta sesi ve kendisi gürel olmakla beraber kibar olduğu için hanım defçi sa­yılan Emine, sonra Şefika; def çalmakla beraber güzel de kadın oyunu oynayan, Şefika’nın gelini Güllü; yine bunlar kadar meşhur, sesi ve kendisi güzel Arişlerin Nâdire; Deli Sündüs ve kızı Ayşe (Eşen), Kanlıçaylı Feride; Kargacıklı Hayriye, İri Güllü vesairedir.

Elâzığ’ın defcilerine gelince: Şefika’nın Harput’taki şöhretini kazanan güzel sesli Teşrika, Hafize, Eco (Hatice?), Pakize, Sıdıka, More kızı (Fatma) gibi isimler zikre şa­yandır.

Harput ve Elâzığ’ın bilhassa kadın eğlencelerinde, düğün ve kına gecelerinde, neş’e ve müzik kaynağı olan bu hanımları, folklorumuzu devam ettirdikleri için, minnet ve saygı ile anmak isteriz.”

 

banner3
Yorumlar (0)
-1
kapalı
Namaz Vakti 23 Ocak 2022
İmsak 06:04
Güneş 07:29
Öğle 12:40
İkindi 15:18
Akşam 17:41
Yatsı 19:01
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 22 51
2. Konyaspor 21 42
3. Adana Demirspor 23 37
4. Fenerbahçe 23 37
5. Beşiktaş 23 36
6. Alanyaspor 22 35
7. Hatayspor 22 35
8. Başakşehir 22 34
9. Sivasspor 23 31
10. Kayserispor 22 31
11. Gaziantep FK 21 31
12. Karagümrük 23 30
13. Göztepe 23 27
14. Galatasaray 22 27
15. Giresunspor 22 26
16. Kasımpaşa 22 24
17. Antalyaspor 22 23
18. Rizespor 22 21
19. Altay 22 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 20 38
4. İstanbulspor 21 36
5. Eyüpspor 20 36
6. Bandırmaspor 20 33
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 20 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Gençlerbirliği 21 26
12. Boluspor 19 24
13. Kocaelispor 21 24
14. Keçiörengücü 20 23
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 21 45
3. Chelsea 23 44
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Tottenham 19 36
7. Arsenal 20 35
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 21 29
10. Aston Villa 21 26
11. Leicester City 19 25
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 21 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Real Sociedad 20 33
6. Villarreal 22 32
7. Barcelona 20 32
8. Rayo Vallecano 20 31
9. Valencia 22 29
10. Athletic Bilbao 21 28
11. Celta Vigo 22 27
12. Espanyol 22 27
13. Osasuna 21 25
14. Granada 21 24
15. Elche 21 22
16. Getafe 21 21
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 21 17
20. Levante 21 11