GENÇ OSMANLILAR (4)

Fikir Günlüğü Devlet-i Ali-i Osmani’nin Hal-i Pür Melali Her yönden mükemmel bir yönetim şekli hazırlayarak bunu padişahın onayına sunmak gibi naif bir düşünceyle hareket eden Genç Osmanlılar padişahın bunu hüsn-ü kabul ile karşılayacağını umuyorlardı. Çünkü memlekette dertler artık son haddine varmıştı.

BÖLGE 17.06.2019, 08:30 17.06.2019, 08:30
GENÇ OSMANLILAR (4)
Fikir Günlüğü

Devlet-i Ali-i Osmani’nin Hal-i Pür Melali

Her yönden mükemmel bir yönetim şekli hazırlayarak bunu padişahın onayına sunmak gibi naif bir düşünceyle hareket eden Genç Osmanlılar padişahın bunu hüsn-ü kabul ile karşılayacağını umuyorlardı. Çünkü memlekette dertler artık son haddine varmıştı. Onlara göre yönetim değişikliği yapmayı gerektirecek, Devlet-i Ali’yi korumak ve yüceltmeyi sağlamayı gerektirecek bir çok neden vardı.

Peki o dönem 3 kıtaya yayılmış Türkiye’nin durumu nasıldı?

Türkiye’nin Avrupa bölümünde yaşayan değişik din ve kökene sahip halklar, milletler arasında Osmanlı’ya karşı hareketler artmıştı. Milli hareketler almış yürümüştü. Anadolu’da ise eşkıya baskınları ve idari zafiyetler vardı. Rüşvet ileri derecede yaygındı. Devlet gelirleri iyi kullanılmıyor, görev dağılımları liyakata göre değil, kulis, rüşvet ve siyasi tercihlere göre yapılıyordu. Dışarıdan alınan borçlar israf ve sefahat hayatı için harcanıyordu.

Genç Osmanlılar’ın doğuşunun öncesinde II. Mahmut ve onun ıslahatları vardır 1808-1839). Kan kaybeden Osmanlı’yı çağın gereklerine göre yeniden yapılandırmaya çalışan bu ıslahat hareketlerini bizdeki bazı gelenekçiler görmezden gelirler. Çünkü ıslahatların gereğini kabul etmek zorunda kalırlar ki bu da onların topluma dayatmaya çalıştığı şablona aykırıdır: yani Osmanlı çok iyi ve mükemmeldi, birtakım Batı hayranı zındıklar padişahımız efendimize karşı isyan hareketleri başlattı, bu da Osmanlı’yı parçaladı. Tarihi ve toplumsal gerçeklerden uzak ve altında Cumhuriyet düşmanlığı yatan bu şablonu yine kendi tarihimiz yalanlamaktadır. Her şey doğru ve mükemmeldi de II. Mahmut neden ıslahat gereği duydu o zaman?

  1. Mahmut divan teşkilatını kaldırmış yerine bakanlıklar kurmuştur. Memurlara fes, ceket ve pantolon giyme zorunluğu getirmiştir. Memurların yargılanması için ayrı mahkemeler kuruldu. Posta teşkilatı kuruldu. İlk nüfus sayımı yapıldı. Mahalle ve köylere muhtarlar atanmış, halka zulüm uygulayan ayanların etkisi sınırlandırılmaya çalışılmıştır. Devlet teşkilat şemasında eyalet, liva ve kazalar oluşturulmuştur. En önemli yenilik ise halkın da desteğini alan II. Mahmut’un Yeniçeri Ocağı’nı kaldırmasıdır (1826). Bu olaya Vakay-ı Hayriye (Hayırlı Olay) denir. Bu olayın en önemli siyasal etkisi devletin yenileştirilip dönüştürülmesi (Islahat) önündeki en büyük engelin kalkmasıdır. II. Mahmut’un ıslahatları eğitim ve kültür alanında da etkili olmuş, ilköğretim zorunlu hale getirilmiş, Avrupai sistemde okullar açılmıştı. Bunların en önemlileri Tıp ve Hukuk okullarıdır (Mekteb-i Tıbbiye, Mekteb-i Adliye). Resmin puta tapmak olduğunu iddia eden ve resime karşı çıkan yobaz düşünceye darbe vurulmuş, padişah resmi, resmi devlet dairelerine asılmıştır. Avrupa’ya ilk kez öğrenci gönderilmiş, yerli malı kullanımı ve özel sektör teşvik edilmiştir.


Bütün bu ıslahat Osmanlı’nın dönüşmesi gereğinin ispatıdır. Bizzat padişah eliyle, herhangi bir iç veya dış baskı gücü ve grubuna göre değil, çağın gereklerine göre yapılmıştır. Bu tür çabalar yeterli ve devamlı olsaydı, buhar gücüyle başlayan sanayi devrimi yakalanabilseydi belki Türk tarihi daha başka ve daha da şanlı bir tarzda tezahür edebilirdi.

Genç Osmanlılar’ı hazırlayan dönemden başlarsak Türk siyasal tarihinin bu en önemli dönemindeki padişahlar sırasıyla şunlardı: II. Mahmut, Abdülmecit (1839-1861), Abdülaziz (1861-1876), V. Murat (1876’da üç ay süreyle), (1876-1909), Abdülhamit (1876-1909), V. Reşat (1909-1918). Bunlardan V. Murat deli olduğu için tahttan indirildi. Abdülmecit Tanzimatçıydı, Gülhane Hatt-ı Şerifi (Hümayun) yayınladı. Bu Tanzimat Fermanı olarak da bilinir. Abdülaziz bakanları tarafından tahttan indirildi ve 5 gün sonra ölü bulundu. Ölümü intihar dense de suikast ihtimali çok yüksektir. Abdülhamit bizde tarih şuurunu yanlış oluşturmaya meraklı bir kısım siyasal muhafazakarın çok övdüğü bir padişahtır. Döneminde hiç toprak kaybetmediği iddiası pompalanır. Ama bu iddia doğru değildir. Birinci meşrutiyeti 1876 yılında ilan edip 1878 yılında askıya almış,  1908 yılında tekrar meşrutiyeti ilan etmiş, 1909 yılında da büyük korkusu gerçekleşmiş ve tahttan indirilmiştir. Selanik sürgünündeyken, Selanik’in kaybedilmesi üzerine Beylerbeyi sarayında ölümüne değin hapis hayatı yaşamıştır. V. Mehmet Reşat Birinci Dünya Paylaşım Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin başında olan padişahtır. Avrupa, Asya ve Afrika’da Osmanlı’nın tamamen gücünü yitirmiştir. Genç Osmanlıların İttihat ve Terakki’ye evrimleşmelerinden sonra Terakki’nin 3 büyük paşası olan Talat, Cemal ve Enver paşaların etkisi altında kalmıştır.

Sultan Mahmut tarafından başlatılıp Sultan Abdülmecit’in de devam ettirdiği Batı medeniyetini yakalama hareketi Avrupa sisteminde bir ordu sistemini de getirmiş ve orduyu bir miktar daha güçlü hale getirmişti. II. Mahmut’un yeniliklerini devam ettirmeye çalışan Abdülmecit Tanzimat Fermanı’nı yayınlamakla kalmadı, II. Mahmut’un kurduğu Meclis-i Ahkam-ı Adliye’yi daha da etkin duruma getirdi. Bu meclis, Tanzimat Devri’nin millet meclisi gibi çalıştı.

Görüldüğü gibi mutlakıyet rejiminin yetersizliği ve milletçe seçilen bir meclisin gerekliliği, çağın ve şartların getirdiği bir gereklilikti. Islahat ve Tanzimatı, padişahlar gizli-silahlı-terörist örgüt veya grupların, “zındıklarn” dayatmalarıyla değil, Devlet-i Ali-i Osmani’nin beka ve menfaatleri için yapıyorlardı. Genç Osmanlılar ve İttihatçılar bu yenilik ve düzenlemeleri daha berrak, daha keskin yapmak isteyen ve halkın katılımını da daha yüksek düzeye çıkarmak isteyen gruplardır. Kendilerinin çok elit olmaları ve çoğunluğu okur yazar bile olmayan halkla aralarında büyük bir uçurum olması onların daha sonra “elitist” ve “halk gerçeğinden kopuk” oldukları suçlamasıyla karşılaşmalarına neden oldu. Cumhuriyet dönemi boyunca uzun süre devam eden ve moda deyimle “asker vesayeti” olarak adlandırılan bir siyaset olayının da müsebbibi olarak görülürler. Ne yazık ki bizdeki demokrasi hareketleri hiç bir zaman halktan gelmedi. Yönetici konumundakilerin veya elitlerin eliyle yapıldı. Padişaha kulluk etme düşüncesindeki halkın bazen yenilikleri zorlamayla kabul etmesi gerekiyordu. Bunu sadece Cumhuriyet yapmadı. Yeni ve daha ileri olan uygulamalar, Osmanlı döneminde de padişahlar eliyle ve zorlamayla getirilmiştir. Onun için bu uygulamaları günümüzün demokrasi anlayışı ve toplumsal durumu içerisinde yorumlayarak Cumhuriyet düşmanlığı yapmak doğru değildir.

Rusya’da Deli Petro, Batılı yaşam tarzına geçilmesi konusunda zorlamaları en aşırı düzeyde uygulamıştır. Medeniyetten uzak, tamamen geleneksel yaşam tarzına sahip Rus toplumunda büyük bir toplumsal dönüşüm gerçekleştirmiş ve alternatif bir siyasal sistem üretebilen, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Batı bloğu ile yarışabilen, uzay yarışında Amerika ile at başı giden bir ülkenin tohumlarını atmıştır. Cumhuriyet rejimi ilk yıllardaki heyecanını kaybetmese ve Osmanlı’nın da mücadele ettiği yobaz, aşırı gelenekçi düşüncelerin etkisi altında kalmasaydı belki “muassır medeniyet seviyesinin de üzerine çıkmak” şeklinde berraklaşan milli hedeflerimize daha da yaklaşmış olabilirdik.

Abdülmecit’den sonra tahta gelen Abdülaziz orduyu ihmal etmedi. Özellikle Donanma üzerinde çok çalıştı ve Avrupa’nın en güçlü donanmalarından birine sahip olduk. Abdülaziz nizamiye mahkemeleri açtı. Şeriat mahkemeleri yerine Avrupa hukuk sistemine göre çalışan yeni mahkemelerin de bulunması hukukta ikili bir sisteme yol açmıştır. Şeriat mahkemeleri 1924 yılında kaldırıldı. Tabii bizde muhafazakarlıkta aşırılığa kaçan çevreler bunu da bir Cumhuriyet ve Atatürk düşmanlığı için kullandılar. Halbuki Abdülaziz döneminde bu mahkemelerin yetersiz kaldığı anlaşılmıştı. Şeriat hukukunun çok farklı şekilde uygulanması ve bir çok karmaşaya sebep olması yüzünden bu konuda da düzenlemeye gidilmiş, Ahmet Cevdet Paşa öncülüğünde Mecelle hazırlanmıştır. Mecelle İslam hukukuna uygun olarak hazırlanan ilk medeni hukuktur. Hukukun 3 sac ayağından diğer ikisi olan Borçlar ve Ceza hukuku büyük oranda yeni hukuk sistemine göre uygulanmaktaydı. Burada şunu da vurgulamalıyız ki, hukukta aslında ikilik değil çokluk vardır. Batılı hukuk ve şeriat hukukunun yanında, azınlıklara verilen ayrıcalıklar yüzünden gayri Müslim tebanın da kendine özgü bir hukuku vardı. Abdülaziz kız öğretmen okulu olan Dar’ülmuallimatı, Galatasaray Sultanisini, Darüşşafaka Lisesi’ni ve Kaptanlık okulunu açmıştır. Osmanlı vilayet yönetimiyle ilgili nizamnameyi yayınlamıştır.

Osmanlı döneminde yapılan islahatların İmparatorluğun gerileme ve çöküşünü bir ölçüde geciktirdiği vakıadır.

Peki neden yeterli olmamıştır?

Bizce bunun en önemli sebebi düzenleme ve yeniliklerin İstanbul ve yakın çevresiyle, İmparatorluğun uzak bölgelerindeki az sayıda merkezde sınırlı kalmış olması, taşraya, halka yayılamamasıdır. Cumhuriyet kurulduğunda kadim şehir Diyarbakır’da 3, Muş’ta ise bir okulun varlığından söz edilir. Kız öğretmen okulu, kaptanlık okulu, Darüşşafaka ve padişahların öncülüğünde açılan diğer okullar, medreseler, külliyeler, imaretler, imalathaneler, atölyeler vb, muazzam Osmanlı coğrafyası içinde okyanusta su damlası gibiydiler. Evet bulundukları yer içinde büyük, önemli ve hayranlık uyandırıcıydılar, fakat üç kıtaya nispet edildiğinde yeterli değildiler. Birkaç çiçekle bahar gelemezdi. En ücra vatan toprağına kadar yol, okul, su, daha sonraları elektrik götürmek, sınıfsız ve ayrıcalıksız bir toplum yaratmak, refahtan ve kalkınmadan her yurttaşı yararlandırmak Cumhuriyetin ideali, Cumhuriyeti kuranların ülküsüydü. Cumhuriyetimizin, tarihteki diğer devletlerimizden en büyük farkı budur.

 

 
banner3
Yorumlar (0)
Namaz Vakti 03 Aralık 2022
İmsak 05:49
Güneş 07:17
Öğle 12:18
İkindi 14:48
Akşam 17:09
Yatsı 18:31
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Samsunspor 15 27
3. Rizespor 14 25
4. Pendikspor 14 25
5. Bodrumspor 15 25
6. Keçiörengücü 14 25
7. Boluspor 14 25
8. Bandırmaspor 15 24
9. Manisa FK 14 23
10. Sakaryaspor 15 19
11. Altay 14 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 14 14
16. Altınordu 15 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 15 7
19. Denizlispor 15 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4