Fazla çalışma (mesai) hakkında bilinmesi gerekenler

Bu haftaki yazımızda işçilerin normal çalışma saatlerinin dışında mesai olarak tabir edilen fazla çalışmaları, bu fazla çalışmalarının karşılıklarının ödenmesi, hesaplanması ve ödenmemesi halinde başvurulacak yasal yolları anlatacağız.

Haftalık çalışma saati İş Kanunu ile 45 saat olarak belirlenmiş olup işverenin işçiyi haftalık çalışma saati olan 45 saatin üstünde çalıştırdığı her saat için normal ücretin %50 fazlası kadar ücret ödemesi gerekmektedir. Fazla mesaisi ödenmeyen işçi kıdem tazminatına hak kazanır.

HAFTALIK ÇALIŞMA SÜRESİ NE KADARDIR?

Haftalık çalışma saati İlgili kanun kapsamı ile belirlenmiş olan ve işçinin bir haftalık süre içerisinde çalışması gereken üst sınırının belirlenmesi olarak ifade edilebilir. Haftalık çalışma saatine ilişkin olarak getirilen düzenleme İş Kanunu madde 63 “Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.” hükmünde çalışma süresinin haftada en fazla kırk beş saat olarak belirlenmiştir. Bunun yanında aynı madde de maden işçisi ve yer altında çalışan işçiler için ise haftalık çalışma saati en fazla otuz yedi buçuk saat olarak belirlenmiştir.

FAZLA ÇALIŞMA ( MESAİ ) NEDİR?

Yukarıda da belirtildiği üzere 4857 sayılı İş Kanunu md.63’e göre; işçinin çalışma süresi haftada en çok kırk beş saat olarak tespit edilmiştir. Fazla çalışma kanunda belirlenmiş olan şartlar çerçevesinde haftalık kırk beş saatin üzerindeki çalışmalar olarak tanımlanabilir. Yukarıda açıklandığı üzere haftalık çalışma saati en fazla kırk beş saat olup bu saatlerin haftaya yayılması tarafların bu konuda anlaşmasına göre belirlenmektedir. Fazla çalışma İş Kanunu madde 41 “Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır.’’ Hükmü ile tanımlanmıştır. Çalışma şekli ne şekilde olursa olsun, işçinin haftalık 45 saati aşan çalışması, fazla çalışma (fazla mesai) olarak adlandırılır. Fazla çalışma veya mesai kural olarak işçinin onayına bağlıdır. Dolayısıyla, her ne kadar işçilerin fazla çalışma yapabileceği düzenlenmiş olsa da işveren işçiye istediği her zaman, koşul ve miktarda fazla çalışma yaptıramayacaktır.

FAZLA ÇALIŞMA (MESAİ) ÜCRETİ NASIL HESAPLANIR?

Fazla mesainin normal çalışma sürelerinin dışında yapılan bir çalışma olması nedeniyle ilgili kanun hükümleri kapsamında getirilen düzenlemeler ile fazla çalışma saatlerinin ücret karşılığı normal çalışma sürelerine karşılık ödenen ücretten farklı ve fazla olarak hesaplanmaktadır. Fazla çalışma İş Kanunu madde 41 “Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.’’ hükmünde açıkça belirtildiği üzere fazla çalışma ücreti normal çalışmanın saatlik ücretinin yüzde elli fazlası olarak hesaplanarak ödenmelidir. Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarının yüksek çıkması durumunda hakkaniyet indirimi yapılır. Genel olarak hakkaniyet indirimi %30 olarak kabul edilmektedir. Bir çalışan 1 yıl içinde maksimum 270 saat fazla mesai yapabilir.

FAZLA ÇALIŞMA (MESAİ) ÜCRETİ NASIL İSPATLANIR?

Fazla çalıştığını iddia eden işçinin bu iddiasını mahkemeye sunacağı deliller ile ispat etme zorunluluğu bulunmaktadır. Ücret ödemesi gibi fazla çalışma yaptığını ve yaptığı bu çalışma karşılıklarının ödenmediğini iddia eden işçi de bu iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İşçi fazla çalışma sürelerini ispat etmek için yazılı belgeleri kullanabileceği gibi belge olmaması durumunda iddiasını tanık beyanları ile de ispat edebilir. Genel uygulama da işçilerin fazla çalışmalarını yazılı belgeler ile ispatlaması pek mümkün değildir bu nedenle fazla çalışmaların ispatlanması için işçinin başvurabileceği yegâne delil tanık beyanlarıdır. Fakat tanık beyanları için uygulamada belirli kriterler ön görülmüştür;

•Tanık beyanlarının görgüye dayalı olması gerekmektedir. Diğer bir anlatımla tanıkların işçi ile aynı yerde ve zamanda çalışan ve işçinin fazla çalışmalarına doğrudan şait olan kişilerin olması gerekir.

•Tanıklık yapan işçilerin işveren ile husumetli olmaması yani aralarında açılan bir davanın olmaması tanık beyanlarına itibar edilmesi için önemlidir.

•Tanık beyanlarının hayatın olağan akışına aykırı olmaması gerekmektedir.

FAZLA ÇALIŞMA (MESAİ) ÜCRETİ ZAMANAŞIMI SÜRESİ NE KADARDIR?

İşçinin işyerinde çalıştığı sürelerde fazla çalışma karşılıklarını talep edebilmesi kanun ile zamanaşımı sürelerine tabi tutulmuştur. Zamanaşımını açıklamak gerekirse Borçlar hukukunda zaman aşımı, borcun doğumundan sonra, belli bir sürenin geçmesi sonucunda borçluya borcu ödemekten kaçınma hakkı veren bir sebeptir. Zaman aşımı bir defi olup borçlu taraf bu yol ile borcu ödemekten kaçınmaktadır. Ancak zaman aşımı borcu sona erdirmez, sadece borçluya ödemekten kaçınma hakkı verir. Borçlu zaman aşımına rağmen borcu öderse bu geçerli bir ödemedir ve bu ödemenin iadesini isteyemez. 4857 sayılı İş Kanunun 32/8 madde hükmünde ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıl olarak belirlenmiştir. Fazla çalışma alacakları ücret alacağı niteliğinde olup bu alacaklar 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

FAZLA ÇALIŞMA (MESAİ) ÜCRETLERİNİN ÖDENMEMESİ HALİNDE NE YAPILABİLİR?

İşçinin haftalık çalışma süresi 45 saatin üzerinde olmasına rağmen işverenin, işçinin mesai alacağını ödememesi halinde işçi öncelikli olarak haklı nedenlerle iş sözleşmesini feshedebilir. Yani işçi yasal haklarının ve çalışma karşılıklarının kendisine verilmemesi nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenlerle feshederek yasal hakkı olan kıdem tazminatının ödenmesini talep edebilir. İşveren tarafından işçinin fazla mesai alacaklarının ödenmemesi nedeniyle İşçi açacağı dava ile fazla çalışmalarının bulunduğunu ve bu çalışmaların kendisine ödenmediğini ispat ederek bu alacağını alabilir. Bunun yanında kıdem gibi diğer alacaklarını da talep edebilir. Ancak burada unutulmaması gereken yol fazla mesai alacaklarına ilişki olarak açılacak olan davalarda arabuluculuk şartı bulunması nedeniyle işçinin öncelikli olarak arabuluculuk yoluna gitmesi gerekmektedir.

FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ ALACAĞI DAVASINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

Fazla çalışma ücreti bir işçilik alacağı olması nedeniyle ilgili kanuni düzenlemeler ile öngörüldüğü üzere bu uyuşmazlıklarda görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Fazla çalışma ücreti almaya hak kazanan işçinin fazla çalışma ücretinin ödenmemesi veya kısmi ödenmesi halinde dava şartı olan arabuluculuk faaliyeti sonrası İş Mahkemelerinde dava açarak alacaklarının ödenmesini talep edebilir. Fazla çalışma ücreti alacağına ilişkin İş Mahkemelerinde açılacak davalarda yetkili mahkeme ise davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Adem Aydın - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Elazığ Fırat Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Elazığ Fırat Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Elazığ Fırat Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Elazığ Fırat Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.