11.01.2022, 12:13

Eğer Maksut Eserse, Mısra-I Berceste Kâfidir!

Gakgo Deyi ki…

“Berceste”, Farsçadan dilimize geçmiş bir sözcük… Sağlam, latif, seçme, güzel, kolayca ve hemen hatıra gelen ancak yüksek bir mana taşıyan söz anlamında kullanılmaktadır. “Mısra-ı Berceste” ise edebiyatımızda yüksek anlamı olan, şiiri ve şairi unutulduğu halde özü unutulmayan, dilden dile dolaşarak günümüze ulaşan “beyit” demektir. Kısaca anlamlı, hikmetli söz de diyebilirsiniz “mısra-ı berceste” için.

Tarihte bir Kanuni Sultan Süleyman’ımız var. Hani birçok batı ülkesinde Muhteşem Süleyman olarak tanınan 10. Osmanlı padişahı; 89. İslam halifesi… 30 Eylül 1520’de tahta çıkan 46 yıl padişahlık yapan, “Muhibbi” mahlası ile şiir yazan, divan sahibi... Divanında tam 2779 adet gazel olan şair padişah... Ancak, o hacimli divanından; “Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi/ Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi” beyit’inden başka günümüze ulaşan etkili ne bir şiiri ne de bir beyit’i kalmış.

Bercestelerin bazılarının yazarı belli değildir. Mesela, II. Mahmut devri devlet adamlarından acımasızlığı ve baskıcı yaptırımları ile halk arasında korku salıp sindiren Halet Efendi'nin idam edilerek öldürülmesinin ardından söylenen “Ne kendi eyledi rahat ne halka verdi huzur/ Yıkıldı gitti cihandan dayansın ehli kubur.” Söyleyeni belli olmayan mısra-ı bercestelerimizdendir.

Bir sözün asırlara damga vurması elbette bir büyük tecrübenin sonucunda söylenmiş olması ile doğru orantılıdır. Nitekim “Miyân-ı güft u gûda bed meniş iham eder kubhun/ Secaat arz ederken merdi kipti sirkatini söyler.” Bu günkü Türkçe ile “ Huyu kötü, mayası bozuk adam; söz arasında çirkinliğini sezdirir. Kipti’nin merdi, yiğitliğini anlatırken hırsızlığını söyler.”, sözü Ragıp Paşa’nın Kahire Valiliği esnasındaki tecrübelerine dayanarak kaleme aldığı şiirindeki meşhur mısradır.

Şeyhülislam Yahya; “Neler çeker bu gönül söylesem şikâyet olur.” Sözüne gel de şapka çıkarma.

Ziya Paşa, edebiyatımızda mısra-ı berceste yönü ile öne çıkan isimlerden biridir. Onun pek çok sözü, dillere pelesenk olmuş; karşılaşılan her olumsuzlukta hemen imdada yetişmiştir. Onun; soysuz birine üniformanın kazandıracağı her hangi bir şeyin olamayacağını ifade eden; “Bed asla necabet mi verir hiç üniforma/ Zer dûz palan vursan eşek yine eşektir.”, sözünü unutmak mümkün mü?

“Milyonla çalan mesned-i izzette ser-efraz/ Birkaç kuruşu mürtekibin cây-ı kürektir.” (Milyonla çalanlar yüksek ve şerefli mevkilerde baş dik, alnı açık olarak bulunur; birkaç kuruş çalan hırsız ise kürek cezasına çarptırılır.”), beyit’i ile anlatılmak isteneni kim görmezden gelebilir ki…

Yine Ziya Paşa’nın; “İkbâl için ahbabı siayet yeni çıktı/ Bilmez idik evvel bu dirayet yeni çıktı”(Yüksek mevkilere erişebilmek için dostlarını çekiştirmek yeni çıktı; önceden bilmezdik, bu türden hüner ve beceri yeni çıktı.)”, sözünün doğruluğunu; “Milliyeti nisyan ederek her işimizde/ Efkâr-ı Frenge tebaiyyet yeni çıktı.” (Yaptığımız her işte millî birlik ve şahsiyeti unutarak Avrupalıların fikirlerine uymak yeni çıktı.) sözünün gerçekliğini hangi akıl sahibi inkâr edebilir ki…

“Nush ile uslanmayana etmeli tekdir, Tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir” berceste beyit’leri tam da atasözü niteliğindedir. Hele Ziya Paşa’nın; “Eyvah bu bâzîçede bizler yine yandık/ Zîra ki ziyan ortada bilmem ne kazandık” (Eyvah bu oyunda bizler yine yandık, çünkü zarar ortada bu konuda bilmem biz ne kazandık) sözüne kafa yormak; “zararın neresinden dönülürse kârdır”, diyebilmek ne büyük erdem.

Elbette mısra-ı berceste denince büyük üstad Fuzuli’yi anmadan edemeyiz. “Yâ Rab belâ-yı aşk ile kıl âşîna beni/ Bir dem belâ-yı aşktan etme cüdâ beni” (Allah’ım, beni aşk derdi ile bir bütün eyle ve bir an bile beni aşk belasından ayırma)

Biz, Bağdatlı Ruhi’nin; “Uyduk dil-i divâneye dil uydu hevâya” mısrası ile anlatılan deli gönlümüzün havasına uymadan ve Bursalı Talip’in; “Kişi noksanını bilmek gibi irfan olmaz”, deyip yazımızı Mehmet Akif Ersoy’un darbımeselleşmiş bir mısra-ı bercestesi ile noktalayalım. ''Hayır, hayal ile yoktur benim alışverişim/ İnan ki, her ne demişsem görüp de söylemişim./ Şudur cihanda benim en beğendiğim meslek/ Sözün odun gibi olsun, hakikat olsun tek!''

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
-4
hafif kar yağışlı
Namaz Vakti 18 Ocak 2022
İmsak 06:05
Güneş 07:32
Öğle 12:38
İkindi 15:13
Akşam 17:35
Yatsı 18:56
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 21 50
2. Konyaspor 20 39
3. Hatayspor 21 35
4. Başakşehir 20 34
5. Adana Demirspor 21 34
6. Fenerbahçe 21 33
7. Beşiktaş 21 32
8. Alanyaspor 21 32
9. Gaziantep FK 21 31
10. Sivasspor 21 30
11. Karagümrük 21 30
12. Kayserispor 21 28
13. Galatasaray 21 27
14. Giresunspor 21 25
15. Antalyaspor 21 23
16. Göztepe 21 21
17. Kasımpaşa 21 21
18. Altay 21 18
19. Rizespor 21 18
20. Ö.K Yeni Malatya 21 15
Takımlar O P
1. Ümraniye 20 42
2. Ankaragücü 20 42
3. Erzurumspor 20 38
4. Eyüpspor 20 36
5. Bandırmaspor 20 33
6. İstanbulspor 20 33
7. Adanaspor 20 32
8. Samsunspor 19 30
9. Tuzlaspor 20 27
10. Gençlerbirliği 20 26
11. Manisa Futbol Kulübü 20 25
12. Boluspor 19 24
13. Kocaelispor 20 24
14. Keçiörengücü 20 23
15. Menemen Belediyespor 20 23
16. Altınordu 20 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 20 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 22 56
2. Liverpool 21 45
3. Chelsea 22 43
4. West Ham United 22 37
5. Arsenal 20 35
6. Tottenham 18 33
7. M. United 20 32
8. Wolverhampton Wanderers 20 31
9. Brighton 20 28
10. Leicester City 18 25
11. Crystal Palace 21 24
12. Southampton 21 24
13. Aston Villa 20 23
14. Brentford 21 23
15. Leeds United 20 22
16. Everton 19 19
17. Watford 19 14
18. Norwich City 21 13
19. Newcastle 20 12
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 20 44
3. Real Betis 20 34
4. Atletico Madrid 20 33
5. Real Sociedad 20 33
6. Barcelona 20 32
7. Rayo Vallecano 20 31
8. Villarreal 21 29
9. Athletic Bilbao 21 28
10. Valencia 20 28
11. Espanyol 20 26
12. Osasuna 20 25
13. Granada 20 24
14. Celta Vigo 20 23
15. Elche 21 22
16. Mallorca 20 20
17. Getafe 20 18
18. Deportivo Alaves 20 17
19. Cadiz 20 14
20. Levante 20 11