5 bin yıllık tarihin bilinmeyen yüzü Harput’un üç hatunu

Elazığ’ın tarihi beldelerinden Harput 5 Bin yıllık tarihi ile bağrında geçmişin izlerini barındırıyor. Geçmişten günümüze sadece erkek kahramanlar değil Harput kadın kahramanlarla da da karşımızı çıkıyor. Araştırmacı- Yazar Ahmet Bulut Harput'ta ismi ön plana çıkan 3 kadının hayatını anlattı.

5 bin yıllık tarihin bilinmeyen yüzü Harput’un üç hatunu
Haber albümü için resme tıklayın

Elazığ'ın tarihi Harput mahallesinde yapılan kazılarda gün geçmiyor ki geçmişin yeni bir izine rastlanmasın. Her bir taşı tarihten yansıyan Harput’tun birde gün yüzüne çıkmamış kadın kahramanları var. Harput'a simge olmuş kadın isimlerin hayatlarını Araştırmacı- Yazar Ahmet Bulut www.elazigfirat.com’dan Şah İsmail Gezici’ye anlattı.

Harput’un üç hatunu

Hatun, Türkçe bir kelimedir, T.D.K’ ya göre ilk anlamı Kadın= Bayan. Son anlamı ise Hakan ve Serdar eşlerine veya yüksek makamdaki kadınlara verilen unvandır. Tüm Türk devletlerinde olduğu gibi Selçuklu ve Osmanlılarda da yönetimler de güçlü hükümdar kadınları da olmuştur. Devlet işlerini yakından takip ederek gerekli konularda görüşlerine başvurulan, danışılan Hükümdarın devlet merkezinin dışında olduklarında vekâlet edecek kadar yönetme bilgi ve becerisine sahip olanlar vardır.

Despina Hatun

Despina Hatun, Komnenes ailesinden olan Trabzon İmparatoru II. İannisin kızıdır. 1438 yılında doğmuştur. Trabzon imparatoru ve amcası olan David Komnenes tarafından Osmanlı devletine karşı güç kazanabilmek için yeğeni Despina hatunla, Akkoyunlu devletinin Hükümdarı olan Uzun Hasan ile 1458 yılında bir evlilik yaptırılmıştır.

Güzelliğiyle bilinen Despina Hatun ‘’Trabzon Prensesi’’ isimli hikâyelere de ilham vermiştir. Uzun Hasan ile evliliğinden, Maksut Mirza, Mesih Mirza ve Alemşah Begüm isimli üç çocukları olmuştur.

Alemşah Begüm, 1471 yılında Uzun Hasan’ın kız kardeşinin oğlu olan Şeyh Haydar’la evlenmiştir. Bu evlilikten Sultan Ali, İbrahim ve İsmail isimli çocukları olmuştur. Çocuklarından İsmail, Safevi Devletinin Kurucusu olan Şah İsmail’dir.

Despina Hatun’un Harput’taki hayatıyla ilgili olarak, Venedik’ten elçi olarak Akkoyunlulara gönderilen ve aynı zamanda Despina Hatun un kız kardeşinin oğlu Caterino Zeno hatıralarında.

‘’Uzun Hasanla Tebriz’de görüştüğünü’’, dönüşte Harput’a gittiğini teyzesinin orada bir sarayda yaşadığını ifade etmiş hatta Venedik’e döndükten sonra da teyzesini ölünceye kadar takip ettiğini ve ölümüyle birlikte Harput’ta bulunan ‘’St. George kilisesinin’’ bahçesine defnedildiğini yazmıştır.

Sara Hatun

Sara Hatun, Azerbaycan’ın Bayındır şehrinde dünyaya gelmiştir. Babası Pir Ali Bey dir. Esas ismi Gövher Şah Hatun’ dur. Eşi Celalettin Ali Bey olup Akkoyunlu Hükümdarı uzun Hasan’ın annesidir.

İradesi, aklı ve zekâsıyla öne çıkmış, oğlunun devlet yönetiminde önemli roller üstlenmiş ona yardımcı olmuştur, diplomaside de çok etkin rol oynamıştır. Türk tarihinde ilk Diplomat kadın olarak anılmıştır. Akkoyunlu Devletinin dış siyaset ve menfaatlerini başarı ile savunmuştur.

Fatih Sultan Mehmet’e giderek oğlu için barış dilemiş, sultan tarafından hürmetle karşılanmış saygı görmüştür.

Akkoyunlu Devletinin Harput’u yönettiği dönemde, Harput’ta ‘’cami- Zaviye- ‘’ gibi imaretler yaptırmış olup kendi adıyla anılan bir cami mevcuttur.

Celâlettin Ali Bey ile evliliğinden, Uzun Hasan, Cihangir Mirza isimli oğulları, Hatice Beğüm Sultan isimli kızı olmuştur. Ölüm tarihi olarak 1465 yılı olarak bilinmektedir.

Ayşe Hatun

Ayşe Hatun, Anadolu Selçuklu Hükümdarı I. Kılıç Arslan’ın eşi ve Çaka beyin kızıdır. Eşinin ölümüne kadar bir saray hatunu gibi hayatını sürdürmüştür.

I. Kılıç Arslan 13 Temmuz 1107 yılında Emir Cavlı ile mücadele ederken Habur Nehrine düşerek ölümünden sonra, oğlu Şahin Şah da esir alındı. Ayşe Hatun küçük oğlu Tuğrul’u alarak Malatya ya döner. Babasının yerine oğlu Tuğrul Arslan’ı hükümdar ilan eder, Tuğrul’un yaşça küçük oluşu nedeniyle şehrin idaresini kendisi alır. Böylece Selçuklularda ilk kadın Hükümdar olmuştur. Tuğrul’a atabey olarak Emir İl Arslan vekâlet eder, Ayşe hatun Emir il Arslan ile bir evlilik yapar. Ancak Emir İl Arslan her ne kadar güçlü bir komutan olsa da halkına eziyet eder baskı yapar ve toplanan vergileri zimmetine geçirir, Bizans’a kaçarken yakalanır ve hapse atılır.

Ayşe Hatun bu durumdan rahatsızdır, aslında çok güçlü bir kadın olmasına, devlet yönetimini iyi bilmesine ve sürekli önemli konularda fikrine danışılmasına rağmen oğluna bir Atabey aramaktadır.

Palu ve Harput komutanı Behram Oğlu Belek Gazi Anadolu da kahramanlığı ve adil yönetimiyle ün salmıştır, Ayşe Hatun Palu’ya gelerek topraklarını saldırılardan koruması ve Malatya’yı himayesine alması için Belek Gazi ye evlilik teklif eder ve neticede büyük bir törenle evlenirler. Bir süre sonra Belek gazi Malatya ya gelerek Tuğrul’u yeniden hükümdar ve yöreyi de kendi hükümdarlığına katmıştır.

Editör: Şah İsmail Gezici

04 Şub 2024 - 13:05 Elaziğ/ Elaziğ- Gündem

Mahreç  Şah İsmail Gezici


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Elazığ Fırat Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Elazığ Fırat Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Elazığ Fırat Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Elazığ Fırat Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.

01

Hamdi - Güzel bir araştırma, Sarahatun Harputun mamur edilmesinde önemli bir ismidir Ancak Elazığ da bir mahalle en azından bir caddeye bile ismi verilmemiştir. Oysa kerameti kendinden menkul mollaların adı bile caddelere verilirken Elazığ a katkıda bulunmuş sanat, kültür ilim, yönetim değerlerinin, tarihi şahsiyetlerin isimlerinden bu esirgenmiştir.

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 04 Şubat 13:05