2024 Yılı Yatırım Programının Kabulü ve Uygulanmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı 15.01.2024 tarihli ve 32430 birinci mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı. 2024 Yılı Yatırım Programında merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT), özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşlarının projeleri yer almaktadır. Mahalli idarelerin ise yalnızca dış kredi ile finanse edilen projelerine programda yer verilmektedir. 2024 Yılı Yatırım Programı hazırlıklarında 12. Kalkınma Planında yer alan temel politikalar ve hedefler ile 2024-2026 dönemi Orta Vadeli Programda yer alan politika, öncelik ve bütçe büyüklükleri dikkate alınmıştır.

Yatırımda öncelikli projelerde yer aldı

Yatırım Programındaki projelerin belirlenmesinde azami oranda seçici olunarak, 12. Kalkınma Planında öngörülen projeler, deprem riski nedeniyle başlanması zaruret arz eden projeler ile toplumsal ve ekonomik etkisi güçlü olup ivedilikle ekonomiye kazandırılması gereken projeler önceliklendirilmiştir.

Türkiye geneli 12 bin 41 adet proje söz konusu

2024 yılında Yatırım Programında yer alan 3 bin 799 adedi ana proje olmak üzere 12 bin 41 adet projeye toplam 1.006,9 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. 2024 yılı Yatırım Programında kamu kurumları tarafından yürütülecek projelerin toplam tutarı yaklaşık 7,3 trilyon TL olup söz konusu projelere tahsis edilen toplam ödenek miktarı 1.006,9 milyar TL’dir.

Projelerin yapım süresi ve maliyetlerinin hangi kaynaklardan karşılaşacağı da netleşti

2023 yılında 4.704 adet proje tamamlanmış olup 2024 Yılı Yatırım Programına 4 bin 108 adet yeni proje dahil edilmiştir. Bu projelerin 980 adedi çok yıllık, 3 bin 128 adedi ise bir yıl içerisinde tamamlanacak projelerdir. 2024 yılında Yatırım Programı kapsamında öngörülen 1.006,9 milyar TL’lik yatırımın yüzde 71,5’inin merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kuruluşlar, yüzde 27’sinin KİT ve özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, yüzde 1,5’inin ise döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşları tarafından gerçekleştirilmesi programlanmıştır.

En ciddi harcama kalemi; ulaşım ve haberleşmede

2024 Yılı Yatırım Programında deprem tedbirlerine yönelik olarak toplam 510 milyar TL tutarında projeye yer verilmiştir. Bu projeler kapsamındaki 2024 yılı ödeneklerinin yaklaşık yüzde 28’i eğitim sektörüne, yüzde 23’ü sağlık sektörüne, yüzde 13’ü ulaştırma-haberleşme sektörüne ayrılmıştır. Ayrıca deprem projelerine ayrılan söz konusu ödeneklerin yanı sıra bütçede cari transferler altında yürütülen yatırım nitelikli harcamalar ile cari nitelikli diğer harcamalar dikkate alındığında deprem tedbirlerine yönelik olarak merkezi yönetim bütçesinden tahsis edilen toplam ödenek tutarı 1.028 milyar TL’ye erişmektedir. Yatırım Programında ödenek tutarı itibarıyla en yüksek payları yüzde 31,7 ile ulaştırma-haberleşme sektörü ve yüzde 15 ile eğitim sektörü yatırımları almıştır.

Türkiye geneli temel eğitime; 99,5 milyar TL ödenek ayrıldı

Ulaştırma-haberleşme sektörünü yüzde 15’lik pay ile eğitim sektörü takip etmektedir. Eğitim sektörü yatırımları için 2024 yılında yüzde 147 artışla 150,8 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. Tüm bireylerin kapsayıcılık ilkesi esasında nitelikli bir eğitime ve hayat boyu öğrenme imkânlarına eşit şartlarda erişimi sağlanarak akademik, sosyal ve mesleki becerilerinin uluslararası standartlara uygun bir şekilde geliştirilmesi, analitik düşünme, finansal okuryazarlık, işbirlikçi çalışma ve liderlik alanlarında yetkinlik sahibi olmalarının sağlanması, milli, manevi, ahlaki, insani ve toplumsal değerleri içselleştirmiş, ait olduğu aile ve topluma karşı sorumluluk sahibi olarak yetişmeleri amacıyla temel eğitime 99,5 milyar TL ödenek ayrılmıştır.

Madencilik sektörüne ayrılan bütçe…

Yatırım ödeneklerinde yüzde 10,5 paya sahip olan madencilik sektörüne 2024 yılında yüzde 34 artışla 106 milyar TL, yüzde 7,5 paya sahip olan enerji sektörüne ise yüzde 70 artışla 75,7 milyar TL ödenek ayrılmış olup söz konusu sektörlerde proje bazında önemli gelişmelerin kaydedilmesi beklenmektedir. Karadeniz’deki 710 milyar m³’lük doğal gazın üretilmesine ve sahanın üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik olarak yürütülen Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme Projesi’nde çalışmalara hızla devam edilmekte olup projeye 46 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. Enerjide dışa bağımlılığımızın azaltılması amacıyla yürütülen diğer doğal gaz ve petrol arama ve üretim faaliyetleri için ise 53,8 milyar TL ödenek ayrılmıştır.

Sulama yatırımları…

Yatırım ödeneklerinden yüzde 10’luk pay alan tarım sektörüne 2024 yılında yüzde 132 artışla toplam 101 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. Tarımsal sulama yatırımları kapsamında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne tahsis edilen 51 milyar TL ödenekle yaklaşık 130 bin hektar alanın sulamaya açılması planlanmaktadır. Ayrıca taşkın koruma projelerine de 22,9 milyar TL ödenek ayrılmıştır. Diğer taraftan, orman yangınlarıyla mücadele kapsamında Orman Genel Müdürlüğü hava taşıt filosuna 2024 yılında 4 adet küçük yangın tanker uçağı ile 1 adet yangın söndürme helikopteri katılacaktır.

Sağlık sektörü yatırımları…

Sağlık sektörünün 2024 yılı yatırımlarından aldığı pay yüzde 9,4 olarak gerçekleşmiştir. Fiziki altyapıda, hizmete erişimde ve hizmet kalitesinde sağlanan ilerlemenin daha da geliştirilmesi ve bölgesel farklılıkların azaltılması amacıyla Sağlık Bakanlığına yüzde 152 artışla tahsis edilen 82,7 milyar TL ile 2024 yılında 16.822 yatak ve 486 ünite hizmete alınacaktır. 19 bin 250 yatak kapasiteli 17 adet şehir hastanesinin yapımına devam edilecek olup bu hastanelerden 6 bin 450 yatak kapasiteli 6 adet proje tamamlanarak hizmete alınacaktır.

Yatırımcı çekilmesi adına deprem bölgeleri unutulmadı

Yatırımcı ve girişimcilere daha fazla yatırım yeri oluşturmak, üretim ve istihdamı artırmak amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına imalat sanayii sektöründe yüzde 156 artışla 15,2 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. Bu kapsamda, deprem bölgesindeki sanayi işyerlerinin yapımı için 5 milyar TL, organize sanayi bölgesi projeleri için 5,3 milyar TL, küçük sanayi sitesi projeleri için ise 2,8 milyar TL ödenek sağlanmıştır.

AR- GE projelerinin bütçesi de %120 arttı

Ülkemizin Ar-Ge ve yenilik kapasitesinin artırılmasına yönelik olarak TÜBİTAK TARAL gibi araştırma destek programları, üniversiteler ile kamu kurumlarında araştırma altyapısı projeleri ve Araştırma Üniversiteleri Destek Programı kapsamında tahsis edilen yatırım bütçesinde yüzde 120 artış sağlanarak 21,8 milyar TL ödenek tahsis edilmişti. Ayrıca yükseköğretimde kalitenin artırılması, fiziki imkânların geliştirilmesi, sağlık altyapısının iyileştirilmesi ve araştırma altyapısının güçlendirilmesine yönelik olarak üniversitelere 2024 yılında yüzde 109 artışla 35,5 milyar TL yatırım ödeneği sağlanmıştır.

1991’den beri gündemimizde olan Kuzova umarız 2027’de gündem dışı olacak

Türkiye geneli tablo bu şekildeyken Elazığ ölçeğinde projeleri detaylı bir şekilde irdelediğimizde de özellikle Elazığ’ın gündeminden bir türlü düşmeyen sulama projelerine yönelik bilgiler şu şekilde oldu. Kuzova Pompaj Sulama işini 1991 yılından beri  yani 33 yıldan beri gündemimizde olan bir konu üstelik bu projenin tamamlanma süreci ise 2027 yılı olarak işaret ediliyor.  Yani 1991 senesinde doğan şimdi 33 yaşında olan biri 37 yaşına vardığı an Kuzuova Pompaj Sulama işinin bitişini görebilecek. Proje için 2023 yılına kadar harcanan tutar; 591. 209.208 TL Projeye bu yıl ayrılan tutar; 20 milyon TL.  Bu proje ile 4 bin 783 hektar alanda sulu tarım imkânı doğmuş olacak.

Uluova Sulama projesi de gündemimizden 2028’de çıkacak!

Elazığ’ın dünü, bugünü ve yarınlarını da derinden ilgilendiren bir diğer konu ise Uluova Sulama Projesi. Bu projede Elazığ’ın gündeminden bir türlü düşmek bitmiyor. Uluova Birinci Merhale Sulaması ile 20 bin 460 hektar alanın suya kavuşturulması hedefleniyor.  Bu projede 2017 yılında yapımına başlandı ve bu projenin bitişi için de 2028 yılı işaret ediliyor. Proje için şu ana kadar harcanan meblağ; 4. 894.200.000 TL ve projeye bu yıl ayrılan bütçe; 200 milyon TL.

2024 yatırım programında yer alan diğer sulama projeleri…

Çok fazla gündemimizde yer edinmese de Elazığ’da hayata geçirilecek olan ve 2024 yatırım programları arasında yer alan diğer sulama projeleri ise şöyle... Baskil Fethi Sekin Göleti ve Sulaması; 2022 yılında başlayan proje 2027’de tamamlanması gerekiyor. Projeye bu yıl ayrılan bütçe 30 milyon TL Hatunköy Baraj ve Sulaması işinde de 2023 yılında başlandı. Bu projenin de 2027 yılında tamamlanması bekleniyor. Projeye  bu yıl ayrılan bütçe 1 milyon TL. Elazığ Keban Altıyaka Göleti ve Sulaması bu projede 2023 yılında başladı ve yapımının 2027 yılında bitmesi bekleniyor. Projeye bu yıl ayrılan bütçe 1 milyon TL.

Elazığ içmesuyu projesine bu yıl ayrılan ödenek; 110 milyon

Elazığ İçmesuyu Projesi ise 2010 yılında yapımına başlanmış olsa da bu projenin tamamlanması da 2027’yi bulacak bu projeye bu yıl ayrılan bütçe 110 milyon TL. Elazığ Karakoçan Yukarı ovacık Göleti ve Sulaması projesine de 2023 yılında başlandı. Bu projenin de 2027 yılında tamamlanması öngörülüyor. Bu projeye ayrılan bütçede 1 milyon TL.

En azından bu kez önemli projeler iz ödeneklerle geçiştirilmedi!

Sulama projeleri; Elazığ gibi tarım ve hayvancılığın son derece etken olduğu bir şehir için son derece önemli. Bu nedenle özellikle sulama projelerinin sürelerinin bu denli uzaması Elazığ’da yaşayan hemen hemen her kesim için can sıkıcı oluyor. Ama sevindirici bir şey var ki o da bu kez en azından şehir için önemli olan projelerin iz ödenek bütçesi ile geçiştirilmemiş olması.

Ağın Köprüsü’nün yapımı da bitimi de 2024’te olacak!

Ulaşımda gelişmenin mihenk taşı bu nedenle ulaşıma ayrılan bütçeler de gerek insanları gerekse de yatırımcıları yakından ilgilendiriyor. Ulaşıma dair projeleri irdelediğimizde de Elazığ’a özgü bu projelerle karşılaştık. 520 metre uzunluğundaki Ağın Köprüsü’’nün yapımına bu yıl başlanacak ve bu yıl da proje tamamlanacak projeye bu yıl ayrılan bütçe 24 milyon TL. 33,60 kilometre Elazığ Harput yoluna ilişkin çalışmalarda 2016 yılında projesi başlatıldı ve bu proje de 2027 yılında tamamlanacak. Projeye bu yıl ayrılan bütçe 10.000TL.

Ticaret açısından çevre şehirlerle olan yollar da önemli

Elazığ Malatya Kuşsarayı Köprü 354, 50 metre, sathi kaplamalı tek yol 18,50 kilometre proje yapımı  2016 bitiş ise 2027 . Projeye bu yıl ayrılan bütçe 2 milyon TL. Elazığ Bingöl arası yapılacak olan 143 kilometrelik yola ise bu yıl ayrılan bütçe 153 milyon TL.  Elazığ Malatya 111, 60 kilometre yol, Çift tüp Karayolu Tüneli 2 bin 400 metrelik 2017 yılında yapımı başlandı 2027 yılında bitecek ve bu işlere bu yıl ayrılan bütçe 220 milyon. Elazığ Suveren Genç Projesi 2023 yılında başlandı ve 2028’de tamamlanacak ve  bu yıl 375 milyon bir bütçe ayrıldı. Batman- Diyarbakır- Elazığ ve Siirt yolu 2022’de yapımına başlandı 2028’de tamamlanacak ve bu projeye de bu yıl 50 milyon ayrıldı.  Keban Arapgir Divriği Elazığ- Malatya- Sivas bu projede 1997 yılından yapımına başlandı ve 2027 yılında tamamlanacak projeye bu yıl ayrılan bütçe 10 milyon TL. 

Demir yolu ulaşımlarına dair ayrılan bütçeler ise şöyle…

Gölbaşı- Malatya- Elazığ- Malatya- Çetinkaya Hat İşleri; Adıyaman, Elazığ ve Malatya; elektrifikasyon, etüt- proje; köprü- müşavirlik, kontrollük, sinyalizasyon ve üst yapı; proje başlangıç 2023 proje bitiş 2025 ve projeye bu yıl ayrılan bütçe ise 3. 259. 387. 284 TL. Malatya Elazığ Elektrifikasyon işi de 2022 yılında başladı ve 2025’te tamamlanacak 127 kilometrelik bu projeye bu yıl ayrılan bütçe ise 242 milyon. Malatya- Elazığ Yerli Sinyalizasyon işi de 2021 yılında başlandı ve bu yıl bitecek. Projeye bu yıl ayrılan bütçe 93 milyon.

Fırat Üniversitesi’ne toplam ayrılan ödenek; 623 milyon

Ulaşım ve altyapıdan sonra Türkiye geneli eğitime dev ödenek ayrıldı. Fırat Üniversitesi’ne ayrılan ödenek ise toplamda bu yıl ayrılan ödenek 623 milyon TL şeklinde. Zülfü Ağar Polis Eğitim Merkezi de 2021 yılında projesi başladı ve bu projede bu yıl tamamlanacak ve 2024 yılı bütçesi ise 36 milyon TL.

Bu yemek tüm önyargıları yıkıyor! Bu yemek tüm önyargıları yıkıyor!

Kamu hizmet binaları ve lojmanlara ilişkin veriler ise şu şekilde. Deprem Bölgesi, Bölge Müdürlükleri Hizmet Binası; Elazığ, Hatay ve Kahramanmaraş; 2023 yılında proje başladı ve 2025 yılında başladı. Bu  yıl ayrılan ödenek ise 450 milyon TL. Deprem Bölgesi Bölge Müdürlükleri Lojman Yenileme işi 2023’te başladı ve 2025’te tamamlanacak. Proje; 374 milyon 530 bin TL. Elazığ Orman Bölge Hizmet Binası işi ise 2023 yılında başlandı ve 2025 yılında tamamlanacak bu yapıya bu yıl ayrılan ödenek ise 160 milyon.

Elazığ Müzesi 2026’da tamamlanacakmış

Çevreye ve kültüre dair diğer yatırımlar ise şöyle oldu. Elazığ’ın yıllardır bir türlü yapılamayan Elazığ Müzesi projesi 2023 yılında başlandı. Proje 2026’da bitecek dair bu yıl ayrılan ödenek ise 40 milyon. Uzun yıllardır kapalı olan müzenin böylesi bir ödeneğin ardından  2026 yılına yetiştirilip yetiştirilemeyeceği de şimdiden merak konusu oldu. Bir diğer kültürel faaliyetlerde Harput’ta devam ediyor. Harput Restorasyon işine de Harput Kalesi restorasyonu 2022 yılında onaylandı ve bu projede 2025’te tamamlanacak. Bu projeye bu yıl ayrılan ödenek ise 18 milyon.

Palu ve Kovancılar Hastanesi 2026 ‘da bitecek!

Elazığ’ın nüfus açısından kalabalık olan ilçelerini ilgilendiren bir takım sağlık çalışmaları da var. Elazığ- Palu ve Kovancılar Devlet Hastanesi de 2018 yılında başladı ve 2026 yılında tamamlanacak bu projeye bu yıl ayrılan ödenek ise 55 milyon 10 bin TL. 

Editör: Şah İsmail Gezici