SON DAKİKA

Elazığ Fırat Gazetesi

Unutma! Her bağış, yeni bir hayat

Unutma! Her bağış, yeni bir hayat
Bu haber 09 Temmuz 2018 - 19:16 'de eklendi ve 17 kez görüntülendi.

Organ bağışının bilinmeyenleri…

Ülkemizde organ nakli bekleyen hastaların sayısı çok fazla. Özellikle karaciğer ve kalp nakli bekleyen hastaların, uygun organ bulunamaması nedeniyle hayatlarını kısa süre içinde kaybettiklerine değinen Fırat Üniversitesi Hastanesi Organ Nakli Koordinatörü Uzman Dr. İ.Cem Özcan, “Organ bağışı konusunda gerekli duyarlılık oluşturulmalı. Kadavradan nakiller artırılarak ölüm oranları düşürülebilir. Kadavradan nakli, canlı vericiden nakle tercih ediyoruz. Bu konuda bilincin artırılması çok önemli” diyerek organ bağışı ile ilgili ön yargıların kaldırılması gerektiğini aktardı.  Ayrıca Özcan, sağlıklı organların korunması adına su tüketimine dikkat edilmesi gerektiğini vurguladı.

 

Röportaj: Kübra TÜRKAN / Aycan AYDOĞMUŞ

Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinin bünyesinde kurulan Organ Nakli Merkezi ihtiyaca cevap veriyor. Elazığ ili ve bölgeye organ nakillerinde destek olan hastane organ nakli bekleyen hastaların umut ışığı olmaya devam ediyor. Bizlerde Fırat Üniversitesi Hastanesi Organ Nakli Koordinatörü Dr. İ.Cem Özcan ile son derece keyifli ve bir o kadar da bilgilendirici bir söyleşi yaptık. Özcan, organ bağışları ve nakillerle ilgili tüm sorularımızı yanıtladı.

 Öncelikle bize kendinizden bahseder misiniz?

1968 yılında Elazığ’da doğdum. Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunuyum. Yaklaşık sekiz yıldır organ nakli bölümünde çalışmaktayım. Fırat Üniversitesinde yaklaşık dört yıldır nakil merkezimiz hizmet vermeye devam ediyor. Ben de burada çalışmaktayım.

 Organ nakli tam olarak nedir? Toplumumuz tarafından organ nakli tam olarak bilinmiyor. İşin uzmanı olarak bize bu konuda neler söylersiniz?

“SÖYLEMESİ BASİT, UYGULAMASI ZOR”

Organ nakli vücudumuzda işlevini yerine getiremeyen organların yenisiyle değiştirilmesidir. Bu kadar basit söylüyoruz ama bu o kadar kolay değil. Teknolojik altyapı ve teknik ekip gerektiren bir işlemden bahsediyoruz. Yapılacak bir organ naklinde 50-60 kişinin emeği var. Türkiye’de ilk organ nakli Hacettepe Üniversitesinde Mehmet Haberal ve ekibi tarafından yapılmıştır.

 Organ naklinin meşakkatli olduğunu aktardınız. Peki organ naklinin süreçleri nelerdir?

“SÜREÇ UZUN OLUYOR EN AZ 100 KİŞİNİN EMEĞİ VAR”

En basit bir organ naklinde bile uzun bir zamandan bahsederiz. Kadavradan alınan karaciğer naklinin 8saatten fazla sürdüğünü söyleyebiliriz. Tüm bunlardan başka Bakanlık devreye giriyor. Ulusal koordinasyon merkezi devreye giriyor. Bölge koordinasyon merkezi ve verici merkezlerin devreye girdiği yaklaşık 100 kişilik bir ekiple bu iş yürütülüyor.

En çok merak edilenlerden biri de hiç şüphesiz, organ bağışında bulunmak isteyen kişinin bağış işlemi yaşamını tehlikeye sokup sokmadığı, bu konuya açıklık getirir misiniz?

“DİYETLERİNE DİKKAT ETMELİLER”

Nakilde bulunan kişinin hayatında çok fazla bir değişiklik yapmaz. Verici olduktan sonra günlük aktivitelerine dönebilir. Kolay uygulanacak diyetler yapılır. Eğer böbrek vericisiyse tuzdan kaçınması gerekiyor. Karaciğer ise zaten 6 ay ile 2 yıl arasında kendini yeniliyor. Fakat şunu belirtelim karaciğeri tamamen çıkarttığımız zaman safra kesesini de aldığımız için bir süre yağlardan uzak durulması gerekir.

 Herkes organ bağışçısı olabilir mi? Yani kimler organ bağışçısı olabilir bunu biraz açar mısınız?

“18 YAŞINI DOLDURAN HER BİREY ORGAN BAĞIŞÇISI OLABİLİR”

Kişinin18 yaşını doldurmuş olması gerekiyor. Bunun için Aile Sağlığı Merkezine veya Toplum Sağlığı Merkezine, İl Sağlık Müdürlüğüne, Devlet Hastanesine organ nakil merkezlerinin bulunduğu yerlere elektronik ortamda bağışta bulunup ıslak imza ile çıkan form imzalanıp bakanlık sistemine atılarak başvurabilir. Burada bahsettiğimiz beyin ölümü gerçekleşen hastalar için. Ama canlı verici olacaksa yine 18 yaş ile 65 yaşına kadar verici olabilir. Ama bunun için 4.’ncü evreye kadar kan ve kayın hısımlığı olması gerekir. Burada nakil için başvuran yetişkine bağış kartı verilir.

18 yaşını dolduran herkesin organ bağışçısı olabileceğini belirttiniz. Ama organ bağışçısı olursan yoğun bakımlık hasta olduğumda hemen organlarım alınır gibi hikâyeler yüzünden insanlar bağışçı olmaktan korkuyor. Böyle bir şey gerçekten söz konusu olabilir mi?

“KİMSE HASTANIN BAĞIŞÇI OLDUĞUNU BİLMEZ”

Bu bağış kartından sonra nerede olursa olsun, beyin ölümü gerçekleştiğinde sistemde bağışçı olarak görünür. Fakat yoğun bakıma geldiği zaman bilgiler gizlidir. Kimse o hastanın bağışçı olduğunu bilmez. Sadece Bakanlığın sayfasında gizli evrak olarak durur.

 Burada hemen şunu soralım. Bir kişi bağışçı olduktan sonra bir yakınına nakil verici oldu ve ardından bu kişinin beyin ölümünde gerçekleşirse sonrasında bu kişinin kullanılabilir diğer  organları alınabilir mi?

“BAĞIŞÇI OLMASI YETMİYOR, AİLE ONAYI DA ŞART”

Tabiki alınır. Çünkü sadece kişi hayattayken bir tek organını vermiştir. Beyin ölümü gerçekleşen kişilerden ve bu kişilerin az evvel saydığım kendi istekleriyle doldurdukları evraklardan sonra nakil işlemini gerçekleştiriyoruz. Yoğun bakımda yattıktan sonra eğer hastanın beyin ölümü gerçekleştiği tespit edildikten sonra Bakanlık tarafından da sistemde onaylanmışsa bağışçıdır diye sistem uyarı veriyor. O zaman anlıyoruz hastanın verici donör olduğunu. Kişi hayatta iken organlarını bağışlamış olsa dahi yanında bulunan aile bireylerinden organlarını bağışlandığına dair onay alınması gerekir.

Bir kişi karaciğer nakil vericisiyse hayatı boyunca tekrar karaciğer vericisi olabilir mi?

“BİR KEREYE MAHSUS KARACİĞER VERİCİSİ OLUNABİLİR”

Kişi hayatında bir kereye mahsus karaciğer vericisi olabilir. Ama şunu belirtmekte fayda var. Karaciğer naklini ikiye ayırmak gerekir; Kadavra nakli ve canlı nakli. Eğer nakli bir kadavradan yapıyorsak hastanın karaciğerini tamamı ile alırız. Yani orada hiçbir şey bırakmayız ve kadavradan alınan karaciğeri tamamıyla naklederiz. Yok eğer bu canlı, sağlıklı bir kişiden hasta bir kişiye nakil olacaksa iki parça olan karaciğerin büyük parçasını keserek hastaya naklederiz. Neden ikinci defa nakil yapamayız olayına gelecek olursak çünkü ikinci defa yapılırsa eski parça olmayacak ve taktığımız büyük parça orada hacmi büyüyerek kalacaktır. Nakil dışarıdan bir parçanın vücuda takılması ve vücudun adaptasyon süreçleri olduğu için nakil olan hasta bir süre belki de hayat boyu bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar kullanmak durumundadır. Zamanla doz azaltılmasına gidilir. Böbrek naklinde nakil olunan kişi ömür boyu ilaç kullanır ve aylık takip, nakilden sonra atlanmaması gereken çok önemli bir konudur. Değerleri devamlı kontrol edilir. İlaçlarını hiç aksatmamalıdır.

70-80 yaşındaki bir bireyin,  çocuk ya da gençlere organları nakledilebilir mi?

18 yaş altı donörlerde dağıtım genellikle 18 yaş altındakilere yapılır. Ama bunun dışında yaş ilerledikçe dağıtım tüm yaş gruplarına yapılıyor. Şuana kadar Türkiye’de en yaşlı donör 98 yaşında. Karaciğeri genç bir hastaya takıldı. Hasta halen hayatta. Dağıtım esnasında acil durumdaki hastalar listemizin başında yer alıyor. Başvuru sıralamasından önce karaciğerin ayrı bir puan hesabı böbreğin ayrı bir puan hesabı var. Şöyle izah edelim. Elimizdeki liste Bakanlığın sisteminde kayıtlı. Bir donör olduğu zaman bize Bakanlıktan liste geliyor. Puan sıralamasına göre oluyor. Örneğin karaciğer hastası için meldi puanı denilen bir sistem var. Meld puanına göre bilirubinkreatin sodyum ve diğer testlerin sıralamasına göre puan hesaplaması yapılır. Kadavradan alınan organ naklinde öncelikli şartımız kan gurubu uyumudur. AB 0 uyumu önemlidir. Rh faktörüne bakılmıyor. Canlı donör olduğu zaman 0(sıfır)genel verici AB genel alıcı hepsinden alabiliyor.

Organ naklinin bilinmeyenlerine açıklık getirdiniz. Peki ülkemizde organ nakli hangi aşamada?

“BİZLERDE KADAVRA BAĞIŞI ÇOK AZ”

Türkiye şuanda üst sıralarda. Avrupa Birliğine baktığımız zaman başarılı bir şekilde yapılıyor. Takipleri başarılı yapılıyor. Ama bizim yaptığımız genellikle canlı nakillerden. Fakat Avrupa ülkelerinde ise kadavra oranı daha yüksektir. Biz de kadavra bağışı çok az, onlarda kadavra bağışı daha yüksek.

Ülkemiz genelindeki organ naklindeki aşamamızı aktardınız. Kentimiz ölçeğine dönecek olursak, kentimizde organ bağışı sizce ne aşamada?

“İLİMİZDE 638 BÖBREK NAKLİ BEKLEYEN HASTA VAR”

Biz en yeni ve en genç merkezlerden bir tanesiyiz. Hastamız var ama kadavra ve canlı verici oranımız düşük olduğu için nakil işlemlerimiz yeterli seviyede değil. Ama bir yerlere getirmeye çalışıyoruz. Karaciğer ve böbrek nakli üzerinde nakil işlemlerimizi gerçekleştiriyoruz. Hastalarımızdaki başarı oranları çok iyi. Elazığ’da ilçelerde karaciğer nakli bekleyen hastalar var. Elazığ’da 638 böbrek nakli bekleyen hasta var. Türkiye’de ise 59bin diyaliz hastası mevcut.2017 yılında Bunlardan 2 bin 649 kişi canlı böbrek nakli 693’üne ise kadavradan nakil yapılmıştır.Türkiye’de nakil sırasında bekleyen çok hastamız var.İşlemi en kolay nakil ise göz kornea naklidir.Onun dışındaki nakillerin işlemi uzun sürer. Çünkü damarlar üzerinde çalışılır. Burada şunu belirtelim; Böbrek naklinde hastanın işlevini yitirmiş böbreğini çıkarmayız. Ama yerinde bırakılan böbrek kanser veya enfeksiyon kaynağı değilse yerinde kalır. Tehlikeli bir durum var ise o zaman çıkartırız. Eğer böbrek yerinde kalmış ve tehlikeli bir durum teşkil etmiyorsa böbrek üstü bezlerine ihtiyaç duyuluyor. Yeni böbreği ise karın boşluğunda bir yere yerleştiriyoruz. Ama karaciğerde durum tamamen farklı. Eski karaciğer tamamıyla çıkarılır. Yerine yeni karaciğer takılır. Burada karaciğer vericisinin boyu ve kilosu karaciğer alıcısının boyu ve kilosuyla yakın olmak zorunda. Çünkü karaciğer bir buçuk kiloluk bir organ. Bu arada söylemeden geçemeyeceğim. Nakil ameliyathanelerimiz son sistem A sınıf class ameliyathanelerdir.

Peki organ nakline ihtiyaç duymamak adına sağlıklı organlarımızı korumak için neler yapmalıyız?

ÖZCAN’DAN, SU TÜKETİN UYARISI

Suyu yeterli miktarda tüketmeye özen göstermeliyiz. Sıvı gıdalar almalı, tuz oranına dikkat etmeliyiz.

Son olarak eklemek istediğiniz bir şey var mı?

“KADAVRADAN NAKİLLER OLSA, HASTALAR HAYATA TUTUNABİLİR”

Organ nakli zor bir süreç. Ameliyat öncesi ve ameliyat sonrası dikkat etmek gerekir. Bir diyaliz hastası haftada 3-4 gün diyalize giriyor. Hem maliyeti çok fazla hem de hastayı tedirgin eden bir süreç. Türkiye’de 22bin nakil bekleyen hasta var. Belki sayı daha fazladır. Organ bulunamadığı zamanlarda hastayı kaybedebiliyoruz. Nakil işleminin önemine dikkat çekmeliyiz. Gerek kamu spotlarıyla gerek doğru bilgilendirmelerle organ nakli daha fazla olabilir. Yeteri kadar kadavradan nakiller olsa hasta işe ve sosyal hayata daha çabuk kazandırılır ve ölüm oranlarında düşüş meydana gelir.

 

 

 

 

 

Etiketler :
HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
POPÜLER FOTO GALERİLER
SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER