SON DAKİKA

Elazığ Fırat Gazetesi
Cem Bayındır
Cem Bayındır

KEBAN ADI

KEBAN ADI
Bu haber 11 Mart 2019 - 8:15 'de eklendi ve 19 kez görüntülendi.

İlçemizin adının nereden geldiği konusunda bir kesinlik yok. Türkçe, belki Ermenice ya da Anadolu’nun eski uygarlıklarından gelen bir ad olabilir.

Sözlükte Keban-Gaban-Kaban-Geben gibi yazılışların karşısında “yamaç”, “eğimli arazi”, “geçit yeri”, “sarp ve büyük taşlık yer” gibi açıklamalar bulunuyor ve köken olarak Ermeniceden geldiği belirtiliyor.

Anadolu’da Keban ile aynı adı taşıyan yerler var. Bununla ilgili ilk kaynak: “KÖYLERİMİZ” adlı 1933 yılında yayımlanmış Dâhiliye Vekâleti, Mahalli İdareler Umum Müdürlüğünün basımında ön ayak olduğu bir yapıt:

KABAN: Erzurum/ Oltu

KABAN BAŞI: Gümüşhane Merkez
GEBAN: Elaziz (Bugün Tunceli) Mazkirt (Gümüşgün köyü – Mazgirt)
KEBAN:  İçel /Silifke
GEBEN: Maraş /Andırın

Tunceli ili Çemişgezek ilçesinde de özel yer adları arasında, “Gaban Taş”, “Gabanlar” ve “Gabanların Mağara” adlı yerler ve mağaralar bulunmakta.

Elazığ ili Yukarı İçme beldesinde de “Geban Mahallesi” diye eski bir yerleşim yeri var.

Erzurum ili İspir ilçesi Bademli köyünde de bir bölgeden söz edilirken “Gaban ve Bağ Evler” ifadesi yer almaktadır.

Yine Bitlis ili Ahlat ilçesinde de Madavans deresi, Yuvadamı köyü (Hersong) civarında “Geban Deresi Vadisi” bulunmakta.

Sivas ili Divriği ilçesi Ovacık köyünde bir yer adı “Geban Ağılı Yaylası” diye geçmekte.

Erzincan ili Kemah ilçesi Mermerli köyünde Fırat ırmağı yakınında bir yer adı da “Geban” diye anılmaktadır.

Erzincan iline bağlı Ocakbaşı köyünün eski adı “Kaban”dır.

Erzincan ili Kemaliye ilçesi Gözeaydın (Bezmişen) köyünde de “Gebanardı” diye bir yer bulunur.

Yine Erzurum’da da “Kabantarla” köyü bulunmaktadır.

Trabzon ili Çaykara ilçesi Eğridere (Ğorğora) köyünde “Kaban” mahallesi bulunmaktadır.

Trabzon, Rize, Artvin, Bayburt, Gümüşhane’de de “Kaban” ya da “Gaban“, yokuş, yamaç, bayır, tümsek; sarp ve dik arazi anlamıyla; yine benzer anlamıyla Malatya, Çorum, Bursa, Van, Erzurum, Erzincan’da; “Kapan” olarak da Bilecik, Balıkesir, Çorum bölgesinde bilinir.

Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Doğu Anadolu’da bazı yerler anlatılırken “geçit yolu” anlamında “Kepan” sözünün kullanıldığını görürüz.

Yine Bolu ilinde de “Geben Dağ yolu” diye bir yer bulunmaktadır.

Bu yerlerin “Keban” adıyla bir ilgisi ve benzerliğinin bulunup bulunmadığının yanıtını en doğru tarihçi bilim insanları ya da dilbilimciler verebilir. Biz, benzer coğrafya özellikleri gösteren ve benzer yerlere konulmuş bu adların, aynı kökenden geldiğini düşünmekteyiz.

İçinde “Keban” adı geçen deyişler, şiirler, öyküler; içinde “Keban”  sözcüğünün geçtiği tarihsel nitelik taşıyan ve derleyebildiğim yerler ve taşıdıkları anlamlardan söz etmek istiyorum.

Büyük halk ozanı Karacaoğlan’ın “Yine Esti Muhabbetin Yelleri” şiirinde “Keban suyu” diye bir bölgeden söz edilmekte:

“Bugün geçtiğimiz Keban’ın suyu,
İncedir belleri, usuldür boyu.
Bugün konalgamız Meryemşil Beli,
Oğul balı verir dili yavrunun”

Yine aşağıda, Halk Edebiyatı (Şiir ve Dil Örnekleri) ve yayınlanma yılı 1933 olan kitapta yer alan Trabzon Köy Manileri-Deyişler bölümünde şu satırları görüyoruz;

“Karşıya Keban derler,
Keçiye yaban derler,
Ne kadar güzel olsan,
Adına çoban derler.
(Sayfa 360)

Yine “Destanlar Bölümü”nde IV. Bölümde:

“… Bakkal oldum mekânım oldu Keban,
Benden yüz çevirdi cümle bezirgân,
Yağ ve bala düştü bir iki sıçan,
Fıçıların ağzın açıp kaparken…”

destanın sonunda şiirde geçen sözcükler şöyle anlatılmış: “Şiirlerde Geçen Bazı Kelimeler
Kaban (Geban-Keban) : (Trabzon) Bayır, dik, sarp, ekin yapılmayan yerler.
Kaban (Gaban-Geban) : (Trabzon) Dik ve bayır yerler.
(Sayfa 490)

Yine Erzurum’un İspir ilçesi Çamlıkaya nahiyesinin Kivut köyünde geçen bir öyküde;

“…Çoban bunu duyer, o gaderüzüler ki elindeki balyozi başlamiş “Geban”in daşlarına hızlı hızlı vurmaye. O “Geban” altındaki sarsıntıden, daşlar çobanın üstüne gelmeye başlamiş. Gafasına düşmiş, ölmiş. Habarı duyanlar üzilmişler. Beg de sevinmiş….”  de “Geban”sözünün geçtiğini görürüz.

Herkese selam ve saygılarımı iletiyorum.

(2007 yılında yazılmış yazıya küçük eklemeler yapılmıştır.)

 

Etiketler :
HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
POPÜLER FOTO GALERİLER
SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER