Bilal SÜRGEÇ

Bilal SÜRGEÇ

ARAP İHTİLALİ VE ŞAM MAHKEMESİ-1

“Osmanlı Devleti nüfus ağırlığını göz önünde tutarsak bir Türk Arap devletiydi. I Selim’den itibaren Osmanlılar Türk kültürü yanında Arap kültürünün de savunucusu oldular. 
Osmanlılar 20’inci yüzyılın başına kadar Arap topraklarını idare eden Osmanlı Devleti istilacı sömürgeci Batılı devletler gibi hareket etmediler. Osmanlı bilim adamları kapılarını Batıya karşı sıkı sıkı kapatırken İslam dünyasının gelenekleri içinde kaldılar. Padişahlar Sürre Alayları hazırlayıp Arabistan’a hediyeler gönderdiler. Mezepotamya’daki camilerin hazinelerini değerli armağanlarla donattılar. Arapça konuşan ülkelere valiler atadı ve oralarda ordular bulundurdular ama yerel yöneticiler de yerlerinde kaldılar”

Yukarıdaki satırlar Alaiye Savaş Mahkemesi Notları Arap İhtilali ve Şam mahkemesi kitabının tercüme eden Cahit Kayra’nın kitabının açıklama kısmından alındı.  Kitap, Osmanlı Divan-ı Harbinde Arap topraklarını Osmanlı’dan ayırmak isteyen ayrılıkçı Arap aydınlarının yargılanmasını anlatıyor. II. Meşrutiyet’le kurulan Meclisi Mebusan’da Arap milletvekilleri de yer aldılar. Ve bu tarihten sonra Araplar arasında Arap ülkelerinde reform ve merkezkaç yönetim istekleri açık ve gizli şekilde üretilmeye başladı. Suriye mebusu Şefik Bey El Müveyyid’in başını çektiği bir grup bu istekleri Meclisi Mebusan’a ve Hükümetlere taşıdı. Arap milletvekillerinden Şatvan, Refik El Azm, Reşid Ziya, Nadire Mutran da bu hareketin içinde oldular, ancak aralarında tam bir anlaşma yoktu. Suriye’de Reşid Mutran ılımlı bir özerk Suriye davasını ortaya attı. Şam’da ayaklanmalar oldu. Reform istekleri yoğunlaştı.

Aynı dönemde Mısır’da Suriyeli aydınlarla İngilizler arasında ilginç ilişkiler olduğu görüldü. Bu ilişkiler Osmanlı Halifeliği yerine bir Arap Halifeliği kurulması yönünde idi. Bu görüşmelerde Reşid Rıza, İzzet Paşa, Şerif Hüseyin, Şeyh Sünusî, İbn Reşid, İzzet el Mecid gibi isimler yer aldı. Arap Halifeliği için aday olarak Hıdiv Abbas Hilmi Paşa gösterildi.

Arap aydınları 1913 Haziranında Paris’te bir kongre topladılar. Kongre başarılı olmadı. Çünkü katılanlar reform konusunda anlaşamadılar. Öte yandan Fransızlar Suriye’de misyonerlik çalışmalarını arttırdılar. Buna karşı iktidardaki İttihat ve Terakki Partisi, Trablus ve Balkan Savaşlarından sonra duyarlılığı artan İslamî hareketlerle işbirliği yoluna gitmeye çalıştı... Medine’de bir İslam Üniversitesi kurulmasına girişildi. Hicaz Osmanlılar için çok önemli idi ama Şerif Hüseyin oradaki Osmanlı etkisinin artmasından ve Hicaz Demiryolu’nun yapılmasından tedirgin oluyordu...

Bütün bu olaylar, Birinci Dünya Savaşı öncesinde bu bölgedeki karmaşıklığı gözler önüne seriyor. Savaş yıllarının başlangıcında da bu karışıklık sürdü.

Osmanlı Meclisinde önemli bir Arap milletvekili hizbi bulunuyordu. Peygamber soyundan gelen [ve Meclis’te başkan vekili, hükümette nâzır mevkiinde olan] Abdülhamid el Zahravî Meclise girdiği için hain ilan edildi. Reşid Rıza Konfederasyon isteklerinde ısrar etti. Lâ Merkeziye Derneği’nde birleşen Suriyeli ihtilalciler [Aldülganî el Useyri, İskender Ammûn, Reşid Rıza, Tevfik el Azm] İngilizlerden 20.000 tüfek, savaş malzemesi ve gemisi istediler. Bunları alamadılar ama İngilizlerin bir miktar para yardımı yaptıkları öğrenildi. Şerif Hüseyin İngilizlerle görüşmeye başladı ve İttihatçıların Kutsal Şavaş cihad önerisini kabul etmedi. İstanbul Şerif Hüseyin’in yerine başkasını getirmek istedi. İngilizler Basra’yı işgal etti. Şerif Hüseyin Mekke’de Osmanlı ordusuna saldırıya geçti.

Şerif Hüseyin’in yanında bir yardımcısı vardı: Aziz Al. Mısır doğumluydu Arap milliyetçisiydi. Ancak Arap değil Çerkezdi. İstanbul’da Harb okulunu bitirmişti. İttihat ve Terakki Partisine girmişti. Daha sonra azınlıklara özerklik vaadinde bulunan ayrılıkçı Arap örgütlerine katıldı. Trablusgarp savaşında bir yolsuzluğundan dolayı idama mahkum edildi. İngiliz büyükelçisi Sir Louis Malet’in girişimiyle af edildi Mısır’a dönmesine izin verildi. 1916’da Osmanlılara karşı ayaklanan Şerif Hüseyin’in kuvvetlerinin kurmay başkanı oldu…

(Yazının devamı haftaya)

 

Yorum Yaz

Doğrulama Kodu
Yorumlar
Son Yazıları Tüm Yazıları
Haber Scripti: Medya İnternet